Een broer krijgt een recht van hypotheek op de woning van zijn zus. Voor een paar andere schuldeisers pakt dit slecht uit: door het hypotheekrecht schuift de broer naar voren in de rij, terwijl zij achterblijven. De rechtbank Rotterdam maakt daar in deze uitspraak een einde aan en vernietigt de hypotheek op grond van de actio pauliana.
De schuldeisers hebben op basis van een rechtelijke uitspraak vorderingen op de zus en haar man. Deze vorderingen blijven onbetaald. Kort vóórdat de rechter deze vorderingen bevestigt, vestigen de zus en haar man een hypotheek op hun woning ten gunste van een broer van de zus en diens echtgenote. Volgens hen dient deze hypotheek als zekerheid voor een eerder verstrekte geldlening. Het gevolg laat zich raden: door de hypotheek krijgt de broer voorrang bij verhaal op de woning. De positie van de andere schuldeisers verslechtert daarmee aanzienlijk.
Actio pauliana
De schuldeisers laten het daar niet bij zitten en roepen de vernietiging van de hypotheek in. Zij stellen dat sprake is van een paulianeuze rechtshandeling. Op grond van artikel 3:45 BW kunnen schuldeisers een rechtshandeling vernietigen als die onverplicht is verricht en hen benadeelt in hun verhaalsmogelijkheden, terwijl beide partijen wisten of hadden moeten begrijpen dat die benadeling zou optreden.
Onverplicht
Van een onverplichte rechtshandeling is sprake wanneer er geen bestaande juridische verplichting is om de handeling te verrichten. Het achteraf vestigen van zekerheid voor een oudere schuld, zonder dat daar eerder afspraken over zijn gemaakt, valt daar in beginsel onder.
Geen eerdere afspraak
De rechtbank komt tot de conclusie dat niet aannemelijk is geworden dat al eerder een bindende afspraak bestond over het vestigen van een hypotheek. De overgelegde leningsovereenkomst roept vragen op over de datum, de inhoud en de omvang van de lening. Essentiële stukken, zoals originele documenten en controleerbare bankafschriften, ontbreken. Daarmee staat niet vast dat de hypotheek een verplichte uitvoering is van een eerdere overeenkomst.
Benadeling
Dat de andere schuldeisers door de hypotheek worden benadeeld, staat voor de rechtbank buiten twijfel. Het hypotheekrecht beperkt hun verhaalsmogelijkheden, terwijl de woning de belangrijkste vermogenswaarde vormt. Ook de wetenschap van die benadeling wordt aangenomen, mede gezien de familieband en de financiële situatie van de woningeigenaren. De rechtbank vernietigt de hypotheek daarom voor zover nodig om het nadeel van de schuldeisers weg te nemen.