Waarom governance steeds belangrijker wordt
Steeds meer ondernemingen -van familiebedrijven tot snelgroeiende scale‑ups- krijgen te maken met governance‑vraagstukken. Denk aan de inrichting van het bestuur, de rol van de raad van commissarissen, besluitvorming, toezicht, belangenverstrengeling en de verantwoordelijkheden van bestuurders. Zolang alles goed gaat, lijkt governance vooral een formele verplichting. Maar zodra er spanningen ontstaan binnen het bestuur, tussen aandeelhouders of in de raad van commissarissen, blijkt hoe essentieel een duidelijke governance structuur is. Governance is daarmee niet alleen een organisatorisch thema, maar ook een juridisch fundament onder professioneel ondernemerschap.
De praktijk laat zien dat juist in periodes van groei, strategische keuzes of interne conflicten de kwaliteit van governance bepalend is voor de continuïteit van de onderneming. Een goed ingerichte structuur voorkomt dat problemen escaleren en biedt houvast wanneer de druk toeneemt.
Wat verstaan we onder governance‑vraagstukken?
Governance gaat over de manier waarop een onderneming wordt bestuurd en gecontroleerd. Het draait om heldere rollen, transparante besluitvorming en een evenwichtige machtsverdeling. Problemen ontstaan vaak wanneer verantwoordelijkheden niet duidelijk zijn, bestuurders en commissarissen onvoldoende samenwerken of aandeelhouders zich mengen in bestuurstaken. Ook gebrekkige informatievoorziening en onduidelijke procedures leiden regelmatig tot conflicten.
De wet biedt belangrijke normen. Artikel 2:8 Burgerlijk Wetboek (‘’BW’’) verplicht bestuurders, commissarissen en aandeelhouders zich te gedragen naar de eisen van redelijkheid en billijkheid binnen de vennootschap. Artikel 2:9 BW bepaalt dat bestuurders hun taak behoorlijk moeten vervullen. Deze normen worden in de rechtspraak streng toegepast. Zo benadrukte de Hoge Raad in het Staleman/Van de Ven-arrest (HR 10 januari 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2243) dat een bestuurder persoonlijk aansprakelijk kan zijn wanneer hem een “ernstig verwijt” kan worden gemaakt. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer een bestuurder handelt zonder voldoende informatie, waarschuwingen negeert of statutaire regels niet naleeft. Ook voor commissarissen geldt een hoge zorgvuldigheidsnorm. In het Panmo-arrest (HR 8 juni 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB2053) oordeelde de Hoge Raad dat commissarissen actief toezicht moeten houden en moeten ingrijpen wanneer de situatie daarom vraagt. Passiviteit kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid.
Wanneer vormt governance een risico voor de onderneming?
Governance problemen worden vaak pas zichtbaar wanneer er iets misgaat. Denk aan een bestuur dat verdeeld raakt over de strategie, aandeelhouders die druk uitoefenen op besluiten of een raad van commissarissen die onvoldoende toezicht houdt. Ook snelle groei kan governance problemen veroorzaken: een onderneming die in korte tijd van tien naar honderd medewerkers groeit, heeft vaak een andere structuur nodig dan voorheen.
Een van de grootste risico’s is dat besluiten niet rechtsgeldig blijken te zijn omdat procedures niet zijn gevolgd. De Ondernemingskamer heeft in diverse uitspraken benadrukt dat besluitvorming zorgvuldig moet worden gedocumenteerd en dat bevoegdheden strikt moeten worden nageleefd. Wanneer besluiten niet correct tot stand komen, kunnen zij worden vernietigd. Dat leidt tot onzekerheid, interne spanningen en soms zelfs tot aansprakelijkheidsclaims. Rechtspraak bevestigt dat vooral het ontbreken van goede documentatie en het negeren van statutaire regels grote gevolgen kan hebben.
Hoe richt ik een goede governance‑structuur in?
Ondernemers vragen vaak hoe zij bestuur, toezicht en aandeelhoudersrollen duidelijk kunnen scheiden. Vooral bij familiebedrijven en startups lopen die rollen door elkaar, wat risico’s met zich meebrengt. Een goede governance structuur begint bij heldere statuten en reglementen, duidelijke afspraken over informatievoorziening en een transparante besluitvormingsprocedure. De Ondernemingskamer benadrukt in haar jurisprudentie dat een onderneming moet beschikken over een structuur die past bij haar omvang, risico’s en groeifase.
Wanneer ben ik als bestuurder aansprakelijk?
Bestuurdersaansprakelijkheid is een van de meest gestelde governance vragen. Artikel 2:9 BW vormt hierbij het uitgangspunt: een bestuurder moet zijn taak behoorlijk vervullen. De Hoge Raad heeft in het Staleman/Van de Ven-arrest (ECLI:NL:HR:1997:ZC2243) en later in Ontvanger/Roelofsen (HR 816 maart 2007, ECLI:NL:PHR:2007:AZ6635) duidelijk gemaakt dat bestuurders vooral risico lopen wanneer zij handelen zonder voldoende informatie, waarschuwingen negeren, statutaire regels overtreden of belangen laten meewegen die niet die van de vennootschap zijn. De lat voor aansprakelijkheid ligt hoog, maar wanneer een bestuurder structureel tekortschiet, kan persoonlijke aansprakelijkheid wel degelijk worden aangenomen.
Wat als de raad van commissarissen niet functioneert?
Commissarissen hebben een wettelijke taak: toezicht houden én adviseren. Wanneer zij onvoldoende betrokken zijn, niet doorvragen of niet ingrijpen wanneer dat nodig is, kan dat grote gevolgen hebben voor de onderneming én voor de commissarissen zelf.
Hoe voorkom ik conflicten tussen bestuur en aandeelhouders?
Veel conflicten ontstaan door onduidelijke afspraken of gebrekkige informatievoorziening. Wanneer bestuurders aandeelhouders onvoldoende informeren, of wanneer aandeelhouders zich mengen in bestuurstaken, lopen spanningen snel op. De Ondernemingskamer heeft in diverse enquêteprocedures geoordeeld dat gebrekkige communicatie en onduidelijke rolverdeling kunnen leiden tot wanbeleid. Een voorbeeld volgt uit de uitspraak van de Hoge Raad van 6 december 2013 ECLI:NL:HR:2013:1586 (Fortis), waarin de Hoge Raad benadrukte dat een onderneming moet zorgen voor een transparante en zorgvuldige besluitvorming.
Heldere procedures, goede verslaglegging en duidelijke governance documenten zijn essentieel om escalatie te voorkomen. Wilt u uw governance structuur laten beoordelen of heeft u een concreet governance probleem? Onze advocaten adviseren u graag. Wij bieden praktisch, strategisch en resultaatgericht juridisch advies, afgestemd op uw onderneming.
Gerelateerde artikelen
- Aandeelhoudersovereenkomst
- Bestuur en besluitvorming
- Bestuurders- en aandeelhoudersgeschillen