Wat zijn algemene voorwaarden precies?
Algemene voorwaarden zijn standaardbepalingen die een partij opstelt om toe te passen op meerdere overeenkomsten. Ze worden in de praktijk veel gebruikt door ondernemingen om hun juridische positie in zoveel mogelijk gevallen te versterken en risico’s te beperken. De wettelijke basis voor algemene voorwaarden is te vinden in artikel 6:231 e.v. van het Burgerlijk Wetboek (BW).
Volgens artikel 6:231 BW gaat het om schriftelijk vastgelegde bedingen die zijn opgesteld om in meerdere overeenkomsten te worden gebruikt. Daarvan uitgezonderd zijn kernbedingen die te omschrijven zijn als die bedingen die zien op de essentie van de door partijen overeengekomen prestaties. Denk daarbij aan de te betalen prijs of maatwerkafspraken in een concreet geval. Deze kernbedingen vallen buiten het wettelijk regime van de algemene voorwaarden en kunnen daarin ook niet opgenomen worden. Zonder die bedingen komt namelijk in zijn geheel geen overeenkomst tot stand.
Wat moet er in algemene voorwaarden staan?
Er zijn geen verplichtingen ten aanzien van wat men in de algemene voorwaarden wil zetten. Dit betekent echter niet dat alle bedingen die in de algemene voorwaarden staan ook juridisch toelaatbaar zijn. Daarover later meer. Om te bepalen wat men in de algemene voorwaarden kan zetten is het doel ervan belangrijk. Het doel is tweeledig: enerzijds bieden de voorwaarden duidelijkheid over rechten en plichten, anderzijds creëren zij voorspelbaarheid. Veel voorkomende onderwerpen in algemene voorwaarden zijn aansprakelijkheidsbeperkingen, betalingsverplichtingen, leveringstermijnen, garanties en geschillenbeslechting.
Aanbod en aanvaarding
Algemene voorwaarden maken slechts deel uit van de overeenkomst wanneer de gebruiker deze van toepassing verklaart én de wederpartij deze aanvaardt. Ook algemene voorwaarden volgen de ‘normale’ regels van het algemene verbintenissenrecht. De aanvaarding van algemene voorwaarden kan expliciet plaatsvinden, maar een stilzwijgende aanvaarding is onder omstandigheden óók mogelijk. Daarnaast hoeft een wederpartij niet op de hoogte te zijn van de inhoud van de algemene voorwaarden.
Redelijke mogelijkheid om kennis te nemen van de algemene voorwaarden
Een cruciale eis voor de toepasselijkheid van de algemene voorwaarden van de gebruiker is dat de gebruiker de wederpartij een redelijke mogelijkheid moet hebben geboden om van die algemene voorwaarden kennis te nemen. Wanneer de gebruiker niet aan deze verplichting voldoet, kan de wederpartij de algemene voorwaarden vernietigen, waardoor zij niet van toepassing zijn.
De vraag is vervolgens op welke manieren de gebruiker de bedoelde mogelijkheid kan bieden. Artikel 6:234 lid 1 BW geeft uitsluitsel. Ten eerste bestaat de mogelijkheid om de algemene voorwaarden voor of bij het sluiten van een overeenkomst aan de wederpartij ‘ter hand’ te stellen. Dit kan door fysieke overhandiging van de voorwaarden of verzending ervan als pdf-bijlage bij een e-mail (mét vermelding van de toepasselijkheid van die algemene voorwaarden);
Als het ter hand stellen niet mogelijk is, kan men kiezen voor de volgende opties:
- Een vermelding van de toepasselijkheid van de voorwaarden aan de wederpartij, vergezeld met een duidelijke hyperlink naar de voorwaarden op een website, mits de voorwaarden eenvoudig op te slaan en te openen zijn;
- De vermelding van de toepasselijkheid en het feit dat de voorwaarden bij de gebruiker ter inzage liggen dan wel bij een door de gebruiker opgegeven KvK of griffie van een gerecht zijn gedeponeerd. Het moge voor zich spreken dat deze dan wel daadwerkelijk ter inzage liggen of gedeponeerd zijn.
NB: voor alle gevallen dat de voorwaarden niet digitaal ter beschikking zijn gesteld of deze niet op eenvoudige wijze via een link of website inzichtelijk, te downloaden en op te slaan zijn, geldt dat de gebruiker de voorwaarden altijd kosteloos en direct op verzoek van de wederpartij moet toezenden. Gebeurt dat niet, dan kan de wederpartij de bedingen vernietigen.
Uitzonderingen voor professionele partijen
Artikel 6:235 BW bevat uitzonderingen die ertoe leiden dat grote ondernemingen minder bescherming genieten. Wanneer de wederpartij een grote rechtspersoon is (zoals bepaald in lid 1 van het zojuist vermelde artikel) of wanneer een professionele wederpartij meer dan 50 werknemers heeft, gelden de vernietigingsgronden van artikel 6:233 BW niet.
De ‘battle of forms’: welke algemene voorwaarden gelden?
In de praktijk komt het vaak voor dat beide partijen hun eigen algemene voorwaarden (willen) hanteren. Dit wordt de ‘battle of forms’ genoemd. Zij wijzen dan die van de wederpartij uitdrukkelijk van de hand en verklaren de eigen voorwaarden van toepassing. De vraag welke voorwaarden uiteindelijk gelden is dan steeds de vraag en kan tot een gebed zonder einde verworden. Het Nederlandse recht hanteert in beginsel de ‘last shot-regel’. Dat betekent dat de voorwaarden van toepassing zijn van de partij die als laatste haar voorwaarden op de juiste wijze van toepassing heeft verklaard en daarbij ook de voorwaarden van de wederpartij tijdig van de hand heeft gewezen. Zolang partijen telkens de voorwaarden van de wederpartij uitdrukkelijk afwijzen de eigen voorwaarden van toepassing verklaren, dan bestaat er geen consensus over welke voorwaarden nu gelden.
Als partijen er niet uitkomen doordat zij telkens de voorwaarden van de ander afwijzen en die van henzelf van toepassing verklaren, zal onderling overleg moeten plaatsvinden. Het is bijvoorbeeld mogelijk om delen van beide sets van toepassing te verklaren of een rangregeling op te nemen. Ontstaat er bij gebreke van dergelijk overleg toch een overeenkomst (bijvoorbeeld door een begin van uitvoering van daaruit voortvloeiende verplichtingen), zonder de vereiste overeenstemming, dan kunnen beide sets voorwaarden buiten toepassing blijven.
Zit men altijd vast algemene voorwaarden?
Dat algemene voorwaarden van toepassing zijn, betekent niet direct dat alle daarin opgenomen bedingen ook gelijke werking hebben. Bedingen in algemene voorwaarden kunnen namelijk – naast de al vermelde manieren – worden vernietigd door de wederpartij als zij onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:233 sub a BW). Zij kunnen zelfs van rechtswege ongeldig (‘nietig’) zijn en nooit enige werking hebben gehad. Denk bij dat laatste aan bedingen die in strijd zijn met dwingend recht of de openbare orde. Het kan daarom lonen om te onderzoeken of onwelgevallige bedingen vernietigbaar of nietig zijn, zeker als consument.
Wij merken dat algemene voorwaarden in de praktijk meer dan eens tot discussies leiden. Dit is ook niet verwonderlijk, want ook de kleine lettertjes kunnen grote gevolgen met zich meebrengen.
NB: deze toelichting is enkel bedoeld als algemene inleiding tot het gebruik van algemene voorwaarden en moet niet opgevat worden als juridisch advies. Indien u vragen heeft over algemene voorwaarden, zowel als (potentiële) gebruiker ervan of als wederpartij, aarzel dan niet en neem vrijblijvend contact op met één van onze juridische professionals.